Dagbladen in 2005

Figuur 1
Marktaandelen op de totale dagbladenmarkt

Op de dagbladenmarkt zijn veel veranderingen gaande die het de Monitor Mediaconcentraties steeds moeilijker maken om dagbladen te definiëren en te categoriseren. De hieronder beschreven ontwikkelingen hebben tot een aantal aanpassingen in het onderzoek geleid.

Tot de opkomst van de gratis kranten waren de persproducten in Nederland duidelijk in te delen. Alle dagbladen verschenen, zoals beschreven in de Mediawet, zes keer per week met een betaalde oplage. Er bestonden geen kranten die vaker verschenen en kranten die minder vaak verschenen waren op lokaal nieuws gerichte (gratis) huis-aan-huisbladen of betaalde nieuwsbladen. Met Metro en Sp!ts kwamen twee kranten op de markt die in geen van de bestaande categorieën pasten. In 2004 kwam Metro met een zaterdageditie en verscheen vanaf dat moment dus ook zes keer per week. Het marktaandeel wordt echter berekend op basis van de betaalde oplage, waardoor Metro hierin niet meetelt. Tegelijkertijd opereren de gratis kranten wel op de (advertentie)markt van dagbladuitgevers. De Mediamonitor berekent daarom naast de wettelijke marktaandelen ook de aandelen voor kranten die ten minste vijf keer per week verschijnen en geen betaalde oplage hebben. Op deze manier worden Metro en Sp!ts wel in het onderzoek meegenomen.

Enerzijds verschijnen dagbladen minder dan zes keer per week (Sp!ts), anderzijds zijn er in tussen ook dagbladen die vaker verschijnen. De zondageditie van de Telegraaf is hier een goed voorbeeld van. Op deze editie kan geen apart abonnement worden genomen en bovendien is de zondageditie duidelijk als zevende editie van de Telegraaf gekenmerkt. De oplage van zondag wordt daarom in deze Monitor bij het berekenen van de wettelijke marktaandelen meegeteld.

De economische crisis van dagbladen, veroorzaakt door een dalende oplage en teruglopende advertentie-inkomsten, noodzaakt tot creativiteit bij de uitgevers. Nooit eerder zijn in Nederland binnen zo korte tijd zoveel nieuwe kranten ontstaan. Een recent voorbeeld is nrc.next, een doelgroepspecifieke ochtendeditie van het NRC Handelsblad.

Ten slotte blijven de grenzen tussen landelijke en regionale dagbladen verdwijnen. Het voorheen zelfstandige Algemeen Dagblad is samen met een aantal regionale dagbladen opgegaan in de nieuwe fusiekrant “AD”. Metro geeft in Rotterdam en Amsterdam regionale edities uit en de Telegraaf heeft speciale pagina’s voor Rotterdam, Amsterdam en Den Haag. Het niet regionale deel van de berichtgeving van de kranten Haarlems dagblad, IJmuider Courant, Leidsch dagblad en Gooi- en Eemlander wordt door de algemene redactie van het Noord-Hollands dagblad verzorgd. De kranten worden nu de HDC dagbladen genoemd.

Oplage

Om de totale dagbladenmarkt te meten zijn voor deze rapportage de oplagen van alle kranten vermenigvuldigd met het aantal nummers (=totale oplage per jaar). Op deze manier is een eerlijke vergelijking van oplagen en marktaandelen mogelijk. Ook kan op deze manier rekening worden gehouden met een oplage die alleen per kwartaal en niet per jaar beschikbaar is. Marktaandelen zijn in dit hoofdstuk dus aandelen, berekend aan de hand van de totale oplage in een jaar. Het jaar 2001 is niet met de andere jaren te vergelijken, omdat de gegevens van de gratis dagbladen ontbreken. Pas sinds 2002 rapporteren de beide gratis kranten de verspreide oplage aan HOI. Om deze reden wordt in het onderzoek alleen de periode vanaf 2002 getoond.

De cijfers in tabel 1 laten de ontwikkeling op de dagbladenmarkt in de afgelopen vier jaar zien. In 2005 worden in Nederland ongeveer 48 miljoen dagbladen minder verspreid dan in 2002; dit is een terugloop van iets meer dan drie procent. Een sinds jaren bekende trend zet zich in 2005 onverminderd voort: de oplage van de gratis kranten neemt in absolute zin toe, relatief gezien is de toename nog sterker. Door de uitgave van een zaterdageditie was de absolute oplage van Metro in 2004 groter dan die van Sp!ts. In juli 2005 is Metro met deze editie gestopt, maar desondanks blijft Metro koploper van de gratis kranten.

Tabel 1
Totale dagbladenmarkt

De totaal verspreide oplage van de betaalde kranten in 2005 daalde, maar de daling beperkt zich tot iets minder dan zeven procent ten opzichte van 2002 en drie procent ten opzichte van 2004. Toch hebben de dagbladen behoorlijk geïnvesteerd om de dalende trend tegen te gaan. Zo heeft De Telegraaf zijn marktaandeel dankzij de zondageditie kunnen vergroten.

Van de drie grote spelers wordt de Telegraaf Media Groep steeds groter. Door de verkoop van de Limburgse kranten zal de Telegraaf in 2006 wel enkele procenten terugvallen, maar ondanks deze terugval zit de Telegraaf naar verwachting nog boven de 25 procent op de betaalde wettelijke markt. Wegener en PCM waren door “zelfstandig verlies” al enkele procenten kwijtgeraakt en hebben door het gezamenlijk oprichten van de joint venture AD Nieuwsmedia hun marktaandelen verder teruggebracht.

 

AD Nieuwsmedia

De veranderde marktverhoudingen door de opkomst van het nieuwe AD Nieuwsmedia komen niet duidelijk naar voren als de marktaandelen alleen voor het gehele jaar worden weergegeven. Een vergelijking van de marktsituatie in 2005 in de prefase (voor de fusie van het AD) met de postfase (na de fusie) laat zien dat Telegraaf Media Groep nu met grote voorsprong de grootste speler op de dagbladenmarkt is geworden (tabel 2). Aan de ene kant is de positie van TMG dus sterker dan ooit. Aan de andere kant zijn Wegener en PCM na de joint venture tot op zekere hoogte twee coöpererende bedrijven geworden: samen controleren ze 44,7 procent van de totale markt en meer dan 50 procent van de markt voor betaalde dagbladen.

Tabel 2
Vergelijking marktaandelen voor en na de komst van AD

Aanbiedersconcentratie

De nieuwe fusiekrant AD Nieuwsmedia, maar ook de regionale edities van landelijke dagbladen zoals de Telegraaf en Metro, zijn niet meer eenduidig als regionaal of landelijk te classificeren. De landelijke dagbladenmarkt kan hierdoor niet meer als zodanig worden gemeten. Dit heeft tot gevolg dat de concentratieontwikkeling voor de landelijke markt ook niet meer kan worden aangetoond. Om dit op te lossen wordt de HHI nu berekend voor een gecombineerde regionale/ landelijke dagbladenmarkt. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat de specialistische dagbladen niet worden meegerekend.

De concentratie is dankzij de onafhankelijkheid van het nieuwe AD Nieuwsmedia (een nieuwe aanbieder) verder afgenomen (figuur 2).

Figuur 2
Aanbiedersconcentratie

Bereik

Tabel 3 laat het bereik van dagbladen zien. Het bereik van dagbladen wordt in dit onderzoek gedefinieerd als het percentage van de totale Nederlandse bevolking van 13 jaar en ouder dat een dagblad in een bepaalde periode in handen heeft gehad. De teruglopende oplage van dagbladen bereikt zoals te verwachten ook steeds minder Nederlanders. In totaal hebben de dagbladen in 2005 een bereik van 71,8 procent (dit is inclusief de gratis kranten). Vergeleken met 2004 daalt het bereik in 2005 met 1,3 procent en een half jaar later nemen nog eens 1,3 procent minder Nederlanders een dagblad in handen. Dat überhaupt nog zoveel mensen een dagblad lezen is mede te danken aan de gratis kranten, die hun bereik hebben weten te vergroten. Het bereik van de betaalde bladen daalt bijna even sterk als de oplage. Het NRC handelsblad, Trouw, het Financieele Dagblad en het Nederlands Dagblad laten echter geen verlies in bereik zien. De grootste verliezer op het gebied van bereik is het AD: binnen een half jaar (2005-2006) daalt het AD van de tweede positie naar de vierde positie. De meeste regionale dagbladen, met uitzondering van de HDC dagbladen, verliezen ook veel van hun lezers.

Tabel 3
Bereik dagbladen

Regionale markten

Worden de provincies als regionale dagbladenmarkten benaderd, dan valt te zien dat de trend  voor betaalde regionale dagbladen in alle provincies negatief is (tabel 4). Niet alleen het bereik (tabel 3), maar ook de oplage daalt. Dit geldt het minst voor de provincie Noord-Holland (HDC-dagbladen) en het sterkst voor de provincies Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland, Limburg en Flevoland. Opvallend is dat in deze provincies het Algemeen Dagblad de regionale titels heeft vervangen en/of kranten op de markt zijn gekomen die geen betaalde dagbladen zijn, zoals Almere Vandaag, Metro Rotterdam, alphen.cc en de Vallei. De regionale dagbladen, vaak de centrale bron voor lokale informatie, blijven ook in provincies zonder gratis kranten dalen.

Tabel 4
Regionale dagbladenmarkt

Figuur 3 geeft een overzicht van de marktaandelen per provincie van de gezamenlijke regionale dagbladen die in de betreffende provincie verkrijgbaar zijn. De marktpositie is ten opzichte van het voorgaande jaar weinig veranderd. Het ontstaan van de nieuwe fusiekrant AD Nieuwsmedia heeft op het gebied van marktpositie dus niet voor opvallende veranderingen gezorgd. Opvallend is wel dat de marktpositie van regionale kranten in 11 van de 12 provincies terugliep. Een uitzondering is Noord-Holland, maar dit komt voornamelijk door Het Parool.

Figuur 3
Marktpositie regionale dagbladen in 2005

Deel deze pagina