NPO in 2015

Voor de NPO staan de naderende komst van een aangepaste Mediawet en een nieuwe concessieperiode centraal in 2015 en 2016. De taakopdracht wordt aangescherpt en de 2.42-omroepen verdwijnen, net als een aantal themakanalen en internetportals. Een nieuwe raad van toezicht treedt aan en Henk Hagoort, tussen 2008 en 2016 voorzitter van de raad van bestuur, verlaat de publieke omroep. Er wordt geëxperimenteerd met nieuwe formats, waarbij de kijker betrokken wordt bij het programma.

2-8-npo

Organisatorische wijzigingen

De eerste helft van 2015 staat in het teken van de toekomst van de NPO. Eind 2014 maakt staatssecretaris Dekker bekend hoe hij de inrichting van het publieke bestel voor zich ziet: “De publieke omroep moet de komende jaren stevig worden verbouwd om relevant te blijven.” De staatssecretaris benadrukt dat de taak van de publieke omroep wordt aangescherpt tot informatie, cultuur en educatie en dat programma’s die slechts amusement nastreven niet meer door de publieke omroep worden gemaakt. De publieke omroep zal zich meer onderscheiden van de commerciëlen en bij ieder programma wordt duidelijk waarom er belastinggeld aan is besteed. Bovendien stelt de staatssecretaris voor dat 50 procent van het budget wordt ingezet om uitvoering te geven aan creatieve ideeën van externe partijen.[1]

Mede naar aanleiding van de adviezen van het Commissariaat voor de Media, de Raad voor Cultuur en de raad van bestuur van de NPO komt in januari 2015 vast te staan dat in de periode 2016-2020 de volgende omroepen zendtijd zullen krijgen: BNN-VARA, AVROTROS, KRO-NCRV, EO, Omroep MAX en VPRO en de taakomroepen NOS en NTR. Daarnaast krijgen drie omroepen een aspirantstatus: PowNed, WNL en HUMAN. Deze aspirant-omroepen zullen moeten samenwerken met een van de bestaande omroepen of met de NTR.[2]

In juni 2015 geeft de NPO via het Concessiebeleidsplan 2016-2020 aan hoe het van plan is om de voorgestelde kaders van Dekker invulling te geven. Uitgangspunt is meer in te spelen op het nieuwe kijkgedrag, de mondialisering en de digitalisering, met daarbij een centrale plek voor het publiek. Zes centrale genres zullen extra aandacht krijgen: series en films van Nederlandse bodem, documentaires, educatie en informatie, muziek en kunst, kinderprogramma’s en journalistiek. Er zal meer aandacht zijn voor de beleving van programma’s door het publiek actief te betrekken bij de inhoud, bijvoorbeeld door het oprichten van online communities en door Twitter-berichten live te tonen wanneer iemand een programma kijkt via npo.nl.  Het totale aanbod zal duidelijker geprofileerd worden via één platform: npo.nl. Dit om te voorkomen dat informatie op meerdere plekken terug te vinden is. Met het beperken van de hoeveelheid programmagerelateerde websites wordt getracht een kostenbesparing te realiseren.

In juli 2015 wordt een akkoord bereikt over de cao van het omroeppersoneel bij de NPO, de Stichting Regionale Omroep Overleg en Samenwerking (ROOS) en de vakorganisaties FNV KIEM, CNV Media en NVJ. Naast de cao gaat het om een sociale regeling, die met name relevant wordt wanneer de door Rutte II opgelegde korting bij de regionale omroepen zal worden doorgevoerd.

Op 30 november 2015 wordt de nieuwe raad van toezicht van de NPO gepresenteerd: Lizzy Doorewaard, Gala Veldhoen, Femke den Boer en Frank Vrancken Peeters, met als voorzitter Bruno Bruins.102 Vooral de benoeming van de heer Bruins, die voor de VVD staatssecretaris was in het kabinet-Balkenende III, leidt daarbij tot commotie. De voornaamste twijfel is er op het vlak van transparantie en onafhankelijkheid tussen publieke omroep en politiek. Naar aanleiding van gestelde Kamervragen zegt staatssecretaris Dekker toe de rol van de minister bij benoeming, schorsing en ontslag van de leden van de raad van bestuur van de NPO en de nieuw opgerichte Regionale Publieke Omroep (RPO) te beperken. Daarbij zegt de staatssecretaris toe dat er een open en transparante procedure komt, zonder directe benoemingen van leden van de raad van toezicht van de NPO. Daarnaast zal het in de toekomst niet meer mogelijk zijn dat een voltallige raad van toezicht in één keer wordt vervangen. Ten derde wordt onderzocht of de rol van de minister beperkt kan worden als het gaat om benoemingen in de publieke mediasector. Het zijn daarbij niet alleen benoemingen bij de NPO, maar ook bij andere publieke instanties als de NOS, het Commissariaat voor de Media en het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.[3]

De plannen die staatssecretaris Dekker presenteert, zijn onderdeel van een vernieuwde Mediawet. In oktober 2015 stemt de Tweede Kamer in met de wijzigingen, maar in de Eerste Kamer wordt pas op 15 maart 2016 een meerderheid bereikt, nadat de staatssecretaris toezegt een aanvullend wetsvoorstel te presenteren dat zowel door de Tweede als de Eerste kamer moet worden goedgekeurd. Daarin worden onder meer de nieuwe regels rondom het benoemen van bestuursleden in de publieke mediasector vastgelegd. Voor de landelijke publieke omroep verandert het nodige met de nieuwe Mediawet. Zo krijgt de NPO een centralere rol ten opzichte van de omroepen, wordt het bestel toegankelijk voor externe programmamakers en komt de nadruk meer te liggen op informatie, cultuur en educatie. Amusement is alleen toegestaan als middel om publiek te trekken naar andere programma’s. [4] Op respectievelijk 21 juni en 25 oktober 2016 stemmen de Tweede en Eerste Kamer in met de aanvulling op de nieuwe Mediawet.

Op 31 mei 2016 wordt bekend dat Henk Hagoort per 1 september vervroegd zal aftreden als voorzitter van de raad van bestuur van de NPO; hij wordt bestuursvoorzitter van de Christelijke Hogeschool Windesheim. Shula Rijxman volgt hem op.[5] Rijxman verklaart zich te willen inzetten voor meer diversiteit en meer jong talent bij de publieke omroep. Naast Rijxman wordt Frans van Westen aangesteld als interim-bestuurder. Hij houdt zich voornamelijk bezig met de bedrijfsvoering van de NPO.

 

Nieuwe activiteiten en deelnemingen

In 2015 en 2016 werkt de NPO aan het verder ontwikkelen van mobiele en on-demanddiensten. Zo is de NPO-app voor iOS en Android vernieuwd, kan de Nederlander in het buitenland Nederlandstalig televisieaanbod kijken via de BVN-app, is er bij wijze van experiment een on-demandplatform voor vluchtelingen en is er naast de Android-versie nu ook een iOSversie van Chromecast ontwikkeld, waarmee beeld van een smartphone of tablet gestreamd kan worden naar een tv-scherm. In augustus 2016 wordt bekend dat de huidige Uitzending Gemist-omgeving zal plaatsmaken voor een nieuw platform onder de noemer NPO Gestart. De website en app zijn sneller en beter te doorzoeken en het wordt eenvoudiger content te delen. Via NPO Plus, al dan niet door de abonnee afgenomen als onderdeel van NLZiet, kunnen daarnaast programma’s tegen betaling in een hogere kwaliteit worden bekeken – zonder reclames. Ook is het mogelijk afleveringen van lopende series te zien voor ze op tv zijn uitgezonden.

Met KNMI (weersverwachtingen) en NS (actuele vertrekdata) als voorbeeld start ook de NPO met het aanbieden van open data aan computerprogrammeurs of (media)onderzoekers. Dit project heet NPO Backstage en heeft als doel het stimuleren van de ontwikkeling van nieuwe online en mobiele apps. Met de ondertitelingsdata kan bijvoorbeeld in kaart worden gebracht welke onderwerpen vaak of minder vaak aan bod komen en welke woorden daarbij worden gebruikt. Een jury beloont in het najaar van 2016 het beste idee met een geldprijs ter waarde van 3.000 euro.[6]

De NPO experimenteert op diverse vlakken met het vergroten van de kijkbeleving. In het programma 4Jim zien kijkers in 2015 hoe Jim en zijn vrienden langs festivals en andere evenementen gaan. Via de app kunnen kijkers zelf foto’s en video’s uploaden, die mogelijk worden gebruikt in het programma.[7] In 2016 wordt voor het eerst geëxperimenteerd met het inzetten van virtual reality bij televisieprogramma’s. Met behulp van een VR-cardboard (een bril van karton) en een smartphone met VR-app kunnen kijkers ervaren hoe het is om op het podium te staan bij de uitzending van The Passion (KRO-NCRV/EO). Bij het programma Orpheus (AVROTROS) kan de kijker samen met de vijf studenten uit de serie meedoen aan een experiment en meereizen in een ruimteschip kan bij het programma Missie Aarde (VPRO).[8] Met HbbTV werkt de NPO aan een meer interactieve manier van televisiekijken: door middel van de rode knop op de televisieafstandsbediening kan de kijker meepraten, meespelen of extra informatie opvragen bij een programma.[9]

De NPO treft in 2016 voorbereidingen om, naast het aanbod via kabel en glasvezel, ook via de ether in HD te kunnen uitzenden. De verwachting is dat hiermee kan worden gestart in 2017. Op het vlak van kwaliteitsverbetering werkt de NPO ook aan het verder uitrollen van het aanbod op het DAB+-netwerk voor digitale radio. Vanaf oktober 2015 wordt de bandbreedte verhoogd, waardoor de kwaliteit nog beter wordt. Daarnaast wordt ook het aanbod uitgebreid. Met als laatste toetreders NPO FunX Dance en NPO FunX Slow Jamz komt de teller in april 2016 uit op veertien zenders die via DAB+ te beluisteren zijn.[10]

 

Stopgezette activiteiten en deelnemingen

Na jarenlang procederen maakt de NPO in juli 2015 kenbaar geen verdere juridische stappen te ondernemen tegen TMG.[11] Eerder in het jaar heeft de rechter uitgesproken dat de programmagegevens niet onder het intellectueel eigendom vallen en auteursrechtelijk niet beschermd zijn. Het is TMG, en anderen, dan ook toegestaan om gegevens over radio- en televisieprogramma’s van een volledige week te publiceren, bijvoorbeeld in een tv-gids. De NPO is het niet eens met deze uitspraak, maar besluit af te zien van hoger beroep. TMG probeert nog schadevergoeding te krijgen voor de vertraging die de rechtszaken tot gevolg hebben gehad, maar dit verzoek wordt door de rechtbank afgewezen.

Per 1 september 2015 is NPO Radio 5 niet meer te beluisteren via de AM-frequentie. De zender is nog wel te volgen via kabel, online livestream, Digitenne, de app, digitale televisie of DAB+. Het stopzetten van de AM-frequentie scheelt de omroep hoge kosten.[12] In november wordt bekend dat ook NPO Radio 6 stopt in zijn huidige vorm: het station wordt vervangen door NPO Soul & Jazz en wordt daarmee een subkanaal van NPO Radio 2, met een beperkte programmering en non-stop muziek. NPO Soul & Jazz is te beluisteren via kabel, internet en DAB+.[13]

Met het aflopen van de concessiebeleidsperiode 2010-2016 komt per januari 2016 een einde aan de 2.42-omroepen; de omroepen die door het Commissariaat voor de Media aangewezen zijn om aanbod te verzorgen op kerkelijk of geestelijk terrein. De beëindiging is een gevolg van de plannen van staatssecretaris Dekker om een compactere NPO te organiseren; in de nieuwe mediawet is artikel 2.42, de wettelijke grondslag van deze omroepen, dan ook geschrapt. Het programma-aanbod zoals dat was ondergebracht bij de 2.42-omroepen, zal vanaf 2016 worden verzorgd door de bestaande omroepen. Zo zullen programma’s vanuit het katholicisme of boeddhisme te zien zijn bij KRO-NCRV, die vanuit het jodendom of protestantisme bij de EO, programma’s vanuit het humanisme bij HUMAN en programma’s vanuit het hindoeïsme en de islam bij de NTR. De afspraken hierover met de verschillende omroepen worden bekrachtigd in de prestatieovereenkomst, die zal worden afgesloten tussen NPO en het ministerie van OCW.

In de zomer van 2016 zijn enkele wijzigingen doorgevoerd met betrekking tot de NPO-themakanalen.[14] Per juli is NPO Doc opgegaan in het aanbod van NPO Cultura en de programma’s van NPO Humor zijn overgenomen door NPO 101 en NPO Best. Per 1 augustus zijn NPO Zapp Xtra en NPO Best samengevoegd op één kanaal, waarbij NPO Zapp Xtra de programmering tot 20:00 uur invult en NPO Best na 20:00 uur uitzendt. Ook is een aantal thematische internetportals gestopt: NPO Cultura, NPO Gezond, NPO Wetenschap, NPO Geschiedenis, NPO Doc, NPO Spirit en NPO Journalistiek. Alleen nos.nl en nposchooltv.nl zullen voortbestaan.

In het Concessiebeleidsplan voor de periode 2016-2020 geeft de NPO aan tevens te zullen stoppen met Radio 2 Top2000, Orgelradio, Zappelin Radio, BNN.fm, Beam, Nieuws 24, een aantal webkanalen op het gebied van klassieke muziek en drie webkanalen van FunX.[15] De eerder geplande extra nieuwsradiozender NPO Nieuws & Evenementen is van de baan nadat NDP Nieuwsmedia bezwaar aantekende tegen de komst. Staatssecretaris Dekker kondigde nader onderzoek naar de marktimpact aan, waarna de NPO de aanvraag introk.[16]

 

Financiële positie

Het grootste deel van het inkomen van de NPO is afkomstig van de rijksmediabijdrage. In 2015 is voor de landelijke publieke omroepen 21 miljoen euro meer aan subsidies verstrekt dan in 2014: 780,1 miljoen euro tegenover 759 miljoen. De toename van het budget heeft met een structurele verhoging te maken in verband met de gewijzigde btw-wetgeving (printprijsregeling). Wanneer deze verhoging buiten beschouwing wordt gelaten, is er sprake van een verdere bezuiniging op het budget. Het uitgangspunt van het kabinet-Rutte II was om de NPO ertoe te brengen om meer eigen inkomsten te generen. Extra inspanning van de NPO heeft geleid tot 3 miljoen euro extra inkomsten, onder meer afkomstig uit een hoger aandeel uit distributiecontracten.

Een deel van de publieke financiering wordt gedragen door de inkomsten van de Stichting Ether Reclame (Ster). Hoewel er in 2015 geen grote sportevenementen zijn, heeft de Ster 196,7 miljoen euro afgedragen aan het ministerie van OCW. De netto-opbrengsten daalden tussen 2014 en 2015 wel van 231,7 naar 210,5 miljoen euro.[17]

In de Mediawet is opgenomen dat de NPO de programmagegevens beschikbaar dient te stellen aan omroepverenigingen en andere geïnteresseerden. In het laatste geval mag daar wel een vergoeding voor worden gevraagd. Het Commissariaat voor de Media bepaalt hoe hoog deze vergoeding is. Per januari 2016 is het tarief voor gedrukte programmagidsen 0,006 euro per verkocht exemplaar, voor elektronische programmagidsen 0,003 euro per maand per huishouding en voor online media 1.275 euro per licentie per jaar. Dit is een verdere verlaging van de tarieven die in 2014 waren vastgelegd.[18]

 

1 Rijksoverheid (13-10-2014). De nieuwe publieke omroep: onderscheidender en creatiever. Geraadpleegd via: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2014/10/13/de-nieuwe-publieke-omroep-onderscheidender-en-creatiever
2 Rijksoverheid (13-01-2015). Dekker maakt omroepen toekomstig publiek bestel bekend. Geraadpleegd via: www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2015/01/13/dekker-maakt-omroepen-toekomstig-publiek-bestel-bekend.
3 NPO (30-11-2015). Nieuwe Raad van Toezicht bij de NPO. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/nieuwe-raad-van-toezicht-bij-de-npo/.
4 Rijksoverheid (12-02-2016). Brief aan de Eerste Kamer inzake toezeggingen. Geraadpleegd via: www.eerstekamer.nl/behandeling/20160212/brief_inzake_toezeggingen_bij_de/document3/f=/vk1iq5be3szk.pdf.
5 Rijksoverheid (15-03-2016). Mediawet aangenomen door Eerste Kamer. Geraadpleegd via: www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2016/03/15/mediawet-aangenomen-door-eerste-kamer.
6 NPO (24-08-2016). Shula Rijxman nieuwe voorzitter NPO. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/shula-rijxman-nieuwe-voorzitter-npo/.
7 NPO (28-05-2016). NPO stelt programmadata beschikbaar voor (her)gebruik. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/npo-stelt-programmadatabeschikbaar-voor-hergebruik. En NPO (11-09-2016). Ondertitelingen bieden enorm veel mogelijkheden voor apps. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/ondertitelingen-bieden-enorm-veel-mogelijkheden-voor-apps/.
8 NPO (10-07-2015). Vernieuwend: 4Jim. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/vernieuwend-4jim/.
9 NPO.(18-03-2016). Virtual reality in opmars bij de publieke omroep. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/virtual-reality-in-opmars-bij-depublieke-omroep/.
10 NPO (23-06-2016). NPO geeft interactieve tv-dienst HbbTV impuls. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/npo-geeft-interactieve-tv-dienst-hbbtvimpuls/.
11 NPO (04-04-2016). NPO FunX Dance en NPO FunX Slow Jamz nu ook te beluisteren op DAB+. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/npo-funxdance-en-npo-funx-slow-jamz-nu-ook-te-beluisteren-op-dab. En NPO (09-10-2015). Betere kwaliteit voor publieke digitale radiozenders.Geraadpleegd via: pers.npo.nl/betere-kwaliteit-voor-publieke-digitale-radiozenders/.
12 NPO (08-07-2015). NPO stopt procedure programmagegevens. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/npo-stopt-procedure/.
13 NPO (13-08-2015). NPO Radio 5 neemt afscheid van de AM. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/npo-radio-5-neemt-afscheid-van-de-am/.
14 NPO Soul en Jazz (12-11-2015). NPO Radio 6 stopt definitief in huidige vorm. Geraadpleegd via: www.nposoulenjazz.nl/nieuws/detail/5669/npo-radio-6-stopt-definitief-in-huidige-vorm.
15 NPO (01-07-2016). NPO zet eerste stap vernieuwing themakanalen. Geraadpleegd via: pers.npo.nl/npo-zet-eerste-stap-vernieuwingthemakanalen/.
16 Rijksoverheid (05-04-2016). Besluit aanvragen nieuwe aanbodkanalen en stopzetten bestaande aanbodkanalen Concessiebeleidsplan 2016-2020. Geraadpleegd via: www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/besluiten/2016/04/05/besluit-aanvragen-nieuwe-aanbodkanalen-en-stopzetten-bestaande-aanbodkanalen-concessiebeleidsplan-2016-2020/besluit-aanbodkanalen-landelijke-publieke-omroep.pdf.
17 NDP Nieuwsmedia (25-07-2016). Extra nieuwskanaal NPO van de baan. Geraadpleegd via: www.ndpnieuwsmedia.nl/2016/07/25/extranieuwskanaal-npo-van-de-baan/.
18 Ster (2016). Jaarrekening 2015. Geraadpleegd via: jaarverslag2015.ster.nl/pdf/Ster_Jaarrekening_2015.pdf.
19 Commissariaat voor de Media (01-12-2015). Prijs NPO programmagegevens vastgesteld. Geraadpleegd via: www.cvdm.nl/nieuws/prijs-npoprogrammagegevens-vastgesteld/.

Deel deze pagina