Dagbladen in 2008

De positie van de dagbladen is in 2008 ten opzichte van 2007 nauwelijks veranderd. Wel zet de trend door dat de oplage van betaalde dagbladen afneemt. Voor het eerst wordt zichtbaar dat gratis dagbladen het moeilijker krijgen: DAG is gestopt met verschijnen en de oplage van Dagblad de Pers wordt, ongeacht de toename in bereik, verlaagd.

 

Oplage

Figuur 1
Marktaandeel taart dagbladen 2008

Figuur 1 toont de marktaandelen van aanbieders op de dagbladenmarkt in 2008. De drie grootste aanbieders behalen gezamenlijk een aandeel van bijna tweederde. Tabel 3.1 geeft een totaalbeeld van de aanbieders op de dagbladenmarkt over de afgelopen vijf jaar. De hier gepresenteerde marktaandelen kunnen afwijken van de marktaandelen zoals deze berekend worden voor de Tijdelijke wet mediaconcentraties.

Tabel 1
Nederlandse dagbladenmarkt

Na jaren met veel nieuwe producten zoals DAG, Dagblad De Pers, nrc.next en het regionale en landelijke AD, zijn in 2008 geen nieuwe titels of aanbieders op de markt gekomen. Wel zijn een aantal eerder gestarte initiatieven gestopt met verschijnen: De Pers op Zaterdag stopte medio 2008, De Twentsche Courant Tubantia op Zondag eind 2008 en dagblad DAG verscheen op 1 oktober 2008 voor het laatst op papier. Daarnaast besluit Dagblad De Pers in april 2009 om het verspreidingsgebied te verkleinen en de oplage te verlagen naar 200.000.

De totale oplage van alle verschenen dagbladnummers is in 2008 ten opzichte van 2007 minimaal gedaald. De aandelen van alle aanbieders zijn alleen achter de komma veranderd. Een rustig jaar dus, zonder veel veranderingen in dit opzicht. Tegelijk is er een sluipende, weinig geruststellende trend die ook in 2008 doorzet: de betaalde dagbladen verliezen continu aan oplage, gemiddeld tweeënhalf procent ten opzichte van ieder voorafgaand jaar.

 

Aanbiedersconcentratie

In figuur 2 is te zien wat vanaf 1988 het aandeel van de grootste aanbieder (C1), de twee grootste (C2) en de drie grootste aanbieders (C3) op de dagbladenmarkt (vanaf 2002 inclusief gratis dagbladen) is. Tot 1995 is Telegraaf Media Groep de grootste aanbieder, waarna deze positie wordt overgenomen door PCM Uitgevers. Zeven jaar later neemt Telegraaf Media Groep weer de leiding. In 1991 neemt het aandeel van de, inmiddels verdwenen, NDU toe en wordt deze de op één na grootste aanbieder tot 1995. In de periode 1999 tot nu wordt het dagbladenlandschap gedomineerd door Telegraaf Media Groep, Koninklijke Wegener en PCM Uitgevers. Door de komst van de gratis dagbladen Metro en Dagblad De Pers zijn er twee  nieuwe aanbieders op de markt en daalt de concentratie in 2002. Maar er vinden ook belangrijke overnames plaats: de investeringsmaatschappij Mecom neemt eerst de Limburgse dagbladen en dan alle dagbladen van Wegener over. Toch daalt de concentratie tussen 2005 en 2006 en blijft dan in de laatste drie jaar bijna onveranderd. Dat heeft voornamelijk te maken met het feit dat AD nieuwsmedia hier aangemerkt wordt als zelfstandige aanbieder, terwijl twee van de C3 (Mecom en PCM) 100 procent eigendom en zeggenschap over AD nieuwsmediahebben. Als AD nieuwsmedia consequent bij de C3 wordt gerekend, dan is de daling veel minder indrukwekkend.

Figuur 2
Dagbladenmarkt: aandeel van grootste, twee grootste en drie grootste aanbieders

De aanbiedersconcentratie kan tevens worden uitgedrukt in HHI, de Herfindahl Hirschman Index. De HHI volgt de ontwikkeling van de C1, C2 en C3 en laat met een waarde hoger dan 0,18 sinds 1994 een sterke concentratie zien (figuur 3). De komst van gratis dagbladen in 2002 heeft er voor gezorgd dat deze concentratie is afgenomen tot 0,17 in de laatste jaren. In 2008 is het niveau van 1993 weer terug.

Figuur 3
Dagbladenmarkt: HHI

 

Bereik

Marktaandelen en concentratie zeggen iets over de positie van de aanbieders op de markt, maar niets over de ontwikkeling van de afzonderlijke titels. Als de gemiddelde in Nederland verspreide oplage per nummer wordt bekeken (tabel 2), dan is te zien dat alle betaalde dagbladen, met uitzondering van Friesch Dagblad, Het Parool, Het Financieele Dagblad en nrc. next, aan oplage verliezen. Van de grote landelijke dagbladen verliest de Telegraaf het minst en het NRC Handelsblad het meest. De gratis dagbladen laten geen trend zien: de oplage van Dagblad De Pers loopt sterk terug, de oplages van Metro en Sp!ts en ook de oplage van de in 2008 verschenen nummers van DAG, nemen toe. Dat dit voor gratis dagbladen niet zaligmakend is, laat DAG zien dat intussen niet meer op papier verschijnt.

Tabel 2
Nederlandse dagbladenmarkt

Oplage is een indirecte manier om gebruik te meten. De bereikcijfers in tabel 3 tonen het aandeel Nederlanders van dertien jaar en ouder dat gemiddeld een nummer van een dagblad heeft gelezen. De Telegraaf, Metro, Sp!ts en het AD zijn de populairste dagbladen en bereiken in 2008 en 2007 met de verspreide oplage per nummer gemiddeld meer dan één op de tien Nederlanders. De bereikcijfers laten over het geheel genomen dezelfde ontwikkelingen zien als de oplagecijfers. Maar er zijn interessante afwijkingen: het bereik van de regionale dagbladen loopt sterker terug dan de oplage, dat geldt in het bijzonder voor het Brabants Dagblad, de HDC-dagbladen, De Gelderlander, de Limburgse MGL-dagbladen en het Eindhovens Dagblad. Dat het lezerschap sterker terugloopt, zou kunnen betekenen dat deze regionale dagbladen de komende jaren ook sterker aan betaalde oplage verliezen. De terugloop bij de populaire dagbladen De Telegraaf en AD, maar ook de Volkskrant en NRC Handelsblad is kleinschalig. Voor nrc.next en de gratis dagbladen Sp!ts en Metro geldt dat ondanks een toenemende oplage, het bereik in 2008 ten opzichte van 2007 afneemt. Een reden hiervoor is te vinden in de grote concurrentie tussen de gratis dagbladen in de eerste helft van 2008. Zonder twijfel is Dagblad De Pers de grote winnaar. Begin 2009 nog vaak genoemd als kandidaat om te stoppen, laat Dagblad De Pers in 2008 zien dat een sterk dalende oplage en een duidelijke winst aan lezers hand in hand kunnen gaan.

Tabel 3
 Verspreide oplage dagbladen

 

Regionale markten

Wanneer er over dagbladen in Nederland wordt gesproken gaat het vaak over de betaalde landelijke dagbladen. Ook al hebben de regionale dagbladen vanwege hun beperkte verspreidingsgebied een kleinere oplage, dat maakt hen niet minder belangrijk. Zonder de aanwezigheid van deze dagbladen zouden de lokaal toegespitste edities eveneens ophouden te bestaan, waardoor men niet meer op de hoogte is van wat zich in de woonomgeving afspeelt.

De betaalde regionale dagbladen leveren samen een grotere oplage op dan de landelijke equivalenten: 56,4 procent tegenover 43,6 procent. In figuur 4 is te zien wat in 2008 het aandeel van de regionale dagbladen is per provincie. In Friesland, Noord-Brabant, Zeeland en Limburg is meer dan twee op de drie betaalde dagbladen regionaal. Het tegenovergestelde geldt voor Flevoland, waarbij de regionale dagbladen minder dan 20 procent innemen van de totale dagbladenmarkt in deze provincie.

Figuur 4
Marktaandeel regionale dagbladen in 2008

Tabel 4 laat zien dat er per provincie sprake is van een hoge aanbiedersconcentratie op de betaalde regionale dagbladenmarkt. Er ontbreekt zowel op lokaal als op regionaal niveau concurrentie tussen regionale dagbladen. Mecom beheerst de lokale berichtgeving in vijf provincies en heeft daarnaast via AD Nieuwsmedia een sterke positie in Utrecht en Zuid-Holland. Het AD heeft zowel een landelijke titel als een aantal regionale titels. Voor deze tabel zijn de titels van het AD in de provincies waar regionale titels verschijnen als regionaal dagblad geclassificeerd en in alle andere provincies als landelijk dagblad. NDC/VBK domineert de markt in twee provincies en heeft in Friesland met meer dan 85 procent eveneens een sterke positie. Noord-Holland lijkt op het eerste gezicht minder geconcentreerd, maar buiten Amsterdam heeft de Telegraaf Media Groep met de HDC-dagbladen nagenoeg een monopolie.

Tabel 4
Markt voor betaalde regionale dagbladen per provincie

Op nationaal niveau, wanneer alle provincies samen worden genomen, is er tevens sprake van een sterke aanbiedersconcentratie: de helft van de regionale dagbladen is afkomstig van Mecom. Samen met het AD is Mecom verantwoordelijk voor zeventig procent van de regionale oplage in Nederland.

Deel deze pagina